Jury rapport van de 17e El Hizjra-Literatuurprijs
Bekendmaking van de winnaars op 10 mei 2009
Feitelijke gegevens
De El Hizjra-Literatuurprijs wordt dit jaar voor de zeventiende keer uitgereikt.
In de loop van de jaren zijn deelnemers bekroond die inmiddels zijn uitgegroeid tot gevestigde schrijvers, of bezig zijn door te breken in het literaire circuit. Het doet ons veel genoegen om op literaire festivals te horen spreken over schrijvers “uit de school van El Hizjra”. Dit laat wel zien dat de prijs is uitgegroeid tot een belangrijke prijs, die auteurs met Marokkaanse en Arabische wortels naar voren laat komen.
We merken wel dat auteurs die direct in het Nederlands schrijven makkelijker een uitgever vinden dan auteurs die in het Arabisch of Tamazight schrijven. Er verschijnen in Nederland regelmatig uit het Arabisch vertaalde romans uit landen in het Midden Oosten en Noord Afrika, maar de hier in Nederland levende, in het Arabisch schrijvende auteurs hebben het nog moeilijk. Of dat alleen een kwestie van markt is, is ons niet duidelijk.
Aan de schrijfwedstrijd van dit jaar werd door 89 deelnemers meegedaan. In totaal waren er 65 Nederlandstalige deelnemers en 22 Arabischtalige, en twee Berberschrijvende die een aantal gedichten in het Tamazight hebben geschreven. Er waren 2 toneelteksten, 2 raps en songs, en 4 columns. Helaas waren de columns niet goed genoeg. Er zijn dan ook geen prijzen in deze genre/ categorie.
De deelnemers kwamen uit heel Nederland. Uit België waren er 2 inzendingen.
Onder de 89 deelnemers waren 42 vrouwen en 47 mannen. Dit lijkt op een gelijke verdeling. Kijkt men naar de taal, dan ligt het anders. Bij de 22 Arabischtalige deelnemers zien we 16 mannen en 6 vrouwen. Bij de Nederlandstalige zijn de vrouwen in de meerderheid: 37 vrouwen en 28 mannen.
De El Hizjra-Literatuurprijs is begonnen als een prijs voor mensen in Nederland met een Marokkaans/Arabische achtergrond. Inmiddels heeft de prijs zich ontwikkeld tot een multiculturele prijs. Zo vindt men tussen de deelnemers dit jaar mensen met een Turkse en Nederlandse achtergrond. Van de Arabische landen is niet alleen Marokko vertegenwoordigd, maar ook bijvoorbeeld Irak, Tunesië, en Egypte.
De jury bestond dit jaar uit:
• Ali Albazzaz, dichter en filmrecensent;
• Mohammed El Hadaoui, dichter in het Tamazight en Arabisch, twee maal bekroond met de El Hizjra- Literatuurprijs;
• Erik Lindner, dichter, genomineerd voor de Pernathprijs;
• K. Michel, dichter, schrijver en essayist, bekroond met de Herman Gorterprijs, de Jan Campertprijs en de VSB Poëzieprijs.
De jury beoordeelt de bijdragen op zeggingskracht, originaliteit en taalgebruik. Bij de beoordeling kent de jury niet de namen of achtergrond van de inzenders, alleen hun leeftijd. De Arabischtalige (1 jurylid is ook berbertalig) juryleden beoordelen de bijdragen in het Arabisch en Tamazight, de Nederlandstalige juryleden bekijken de Nederlandse inzendingen.
Bevindingen van de jury
Nederlands
Over het algemeen geldt dat de jury de bijdragen met plezier gelezen heeft. Ze prijst de inzet en gedrevenheid van de inzenders. Het is altijd mooi om te zien hoe beginnende schrijvers hun stem aan het zoeken zijn. Er was veel schrijfplezier tussen de inzendingen. Maar een mooie toon kan soms niet tot het eind worden volgehouden, of de spanning wordt niet vastgehouden. Tussen enkele mooie bijdragen vond de jury dan nogal wat bijdragen die verbetering behoeven.
De inzendingen zijn wat niveau betreft niet beter dan de inzendingen van vorig jaar. De inzendingen waren vaak wat traditioneel van vorm, op een enkele experimentele uitzondering na, en soms wat slordig taalgebruik. Zo worden uitdrukkingen verkeerd gebruikt, verwijzende woorden worden niet op de juiste wijze toegepast. Verder bevatten de inzendingen weinig literaire invloeden. Er is eerder sprake van de wereld van televisie en familie. De jury denkt dat er weinig literatuur wordt gelezen.
Het is de jury opgevallen dat de inzendingen uit veel ellende en drama bestaan. Bij poëzie gaan de inzendingen vooral over de liefde. Dit heeft niet geleid tot betere prestaties. Het is namelijk moeilijk om over de thema’s ellende en verdriet te schrijven, de emoties werden niet invoelbaar gemaakt.
Ook zijn de gevoelens te beperkt. Er is veel geschreven over liefde en liefdesverdriet. De inzendingen zijn eenzijdig, er is geen sprake van aparte en bijzondere onderwerpen. Er was totaal geen sprake van moderne poëzie/ geen vernieuwing. Maar de jury is gelukkig ook mooie voorbeelden tegengekomen. Verhalen met een originele gedachte, een mooi thema en heldere taal.
Literatuur weerspiegelt onze belevenissen, werkelijkheid, emoties, dromen, zorgen. Om ze literatuur te laten worden moeten we die niet rechttoe rechtaan opschrijven, dan zijn we eerder journalistiek bezig. Literatuur, of het nu proza is of poëzie, behoeft een vertaalslag. In literatuur is zowel de inhoud als de vorm van belang. Denk van te voren goed na wat je wilt zeggen in het stuk proza of poëzie. Vraag je af: hoe kan ik daar diepgang aanbrengen? Haal ik niet te veel overhoop in één gedicht? Of, in literaire termen: hoe zorg ik voor eenheid van onderwerp. Hoe vind ik mijn eigen stijl om dit te verwoorden?
Die eenheid van onderwerp vond de jury erg belangrijk. Het vereist enerzijds zelfdiscipline, anderzijds is het ook een kwestie van veel schrijven. Je hoeft niet alle problemen van de wereld in één gedicht of verhaal te vatten.
Het recept om je eigen stijl te ontwikkelen is : lezen, lezen, lezen en nog eens lezen, en zelf schrijven, weggooien, schrijven, weggooien, net zolang tot je denkt: nu begin ik mijn eigen stijl te krijgen.
In dit kader is het opvallend dat de jury maar sporadisch literaire verwijzingen vond, knipogen of citaten naar zowel de Arabische traditie als de modernistische literatuur. Het lezen daarvan kan sterkend zijn voor beginnende schrijvers, met behoud van de eigenheid.
Een en ander heeft er dit jaar toe geleid dat er eerste prijzen en geen tweede prijzen zijn toegekend. Wel zijn er een aantal deelnemers die een aanmoedigingsprijs hebben gekregen: de jury zag in deze auteurs een belofte, schrijfplezier en een zekere kwaliteit. Deze wordt gehonoreerd met een publicatie in de bundel, en het aanbod voor een masterclass.
Denk vooral niet dat je er als schrijver bent met een eenmalige opname in de bundel. Bij de prijswinnaars zitten er verschillende die eerder een masterclass volgden, dus het heeft beslist effect. Schrijven is ook een ambacht, zoiets moet je leren en oefenen.
Daarom zullen wij vandaag ook aan deze deelnemers die niet in de prijzen vielen het aanbod van een masterclass doen.
Tamazight
Ondanks de bij sommigen van de jongere generatie oplevende belangstelling voor het Berbers kwamen er maar 2 korte bijdragen binnen. De jury heeft waardering voor het initiatief. Zij hopen dat er in de toekomst meer inzendingen in het Tamazight zullen komen. Wel zijn er veel berberse mensen die in het Nederlands of Arabisch schrijven.
Arabisch
Veel van wat voor de Nederlandse bijdragen geldt, kan ook gezegd worden van de Arabische. De jury heeft enkele veelbelovende teksten kunnen identificeren, maar over het algemeen was de kwaliteit wat mager. Vooral bij de poëzie.
We geven enkele zwakke punten in de bijdragen:
Sommige gedichten waren te lang, ze begonnen met het ene onderwerp, en eindigden via allerlei omwegen met iets totaal anders. Een versnippering van ideeën, alsof de makers in één gedicht al alles wilden schrijven. In zo’n geval kun je beter één onderwerp per gedicht nemen en dat wat korter maken. Maak kleinere, heldere gedichten: je hebt nog je hele toekomst als dichter voor je.
De jury kwam teksten tegen die geïnspireerd leken door de klassieke Arabische poëzie en de standaard-beelden die daarin gehanteerd worden. Maar in moderne teksten leidt dit makkelijk tot clichés, tot het herkauwen van oude beelden. Soms paste het beeld niet bij de inhoud. De poëtische taal was mager.
Om de oude beelden los te laten en je eigen stem te ontwikkelen, dat vereist moed en ervaring. Het is ook een kwestie van lange adem, van veel oefenen en veel doen en niet te ongeduldig zijn. Wij nodigen de Arabischtalige winnaars dan ook nadrukkelijk uit zich aan te melden voor de masterclass.
Aanmoedigingsprijzen: masterclass / bundel (voor zowel de Nederlandse als Arabische inzendingen)
Aan 15 veelbelovende deelnemers die nog niet het voor bekroning benodigde niveau hebben wordt het aanbod gedaan een masterclass literair schrijven te volgen. Zij komen dan ook voor de aanmoedigingsprijs in aanmerking. En een aantal van hen zijn in de bundel geplaatst.
Het gaat om de volgende deelnemers:
Najat Bouarfa
Khadija Ed – Dahbi
Hicham Akel
Mohammed el Hannoufi
Farazdak Chaichan
Hafez Ismaili M’Hamdi
Karim Khaoiri
Arjan El Fassed
Jamila El Bouhnani
Fahd Altaye Diab
Anwar Hassan
Mohamed Fellah
Mohamed Belkassem
Fouad Zouirik
Karima Azougagh: geen prijs, wel workshop.
Prijswinnaars
Tweede prijzen Arabisch
NB: geen deelnemers van 15 t/m 18 jaar.
Tweede prijs poëzie 19-25
Bilal Elkourafti met ‘Wees niet trots’.
Was niet goed genoeg voor een eerste prijs.
Tweede prijs poëzie 26+
Mamun M. Ntaah met ‘Op een Arabisch vliegveld’.
Getuigt van grote creativiteit, heeft veel stukken ingezonden. Kan goede gedichten schrijven, maar heeft nog begeleiding nodig.
Tweede prijs proza 26+
Entisar Al – Ghareeb met ‘Land van reigers’.
Is een goed verhaal over de pijn van emigratie (ballingschap).
Tweede prijzen Nederlands
Tweede prijs proza 15-18
Sarah Zaanan met ‘Levensmoe en de sprookjesfiguren’.
De tekst heeft een opvallende vorm. De discussie met God is grappig. Veelbelovend!
Tweede prijzen Tamazight/ Berbers
Gedeelde tweede prijs 26+
Said EL Aater met ‘Mijn Tamazight’.
Tweede prijs poëzie 26+
El Hoesseini elsaidi met ‘Speel maar wind’
Eerste prijzen Arabisch
Eerste prijs proza 26+
Ahmed Laâbi met ‘De Algemene Vergadering’.
Is een heel goed verhaal, dat ingaat op fundamentalistische geestelijken en de tegenstrijdigheid probeert aan te tonen tussen wat imams zeggen en wat ze doen. de stijl is goed en laat ook tederheid zien.
Eerste prijzen Nederlands
Eerste prijs poëzie 15-18
Nora Taoinza met Deemstering, Untitled en Zon
Heldere poëzie met krachtige beelden. De tekst is vrij droog opgeschreven zonder poëtische aanstellerij. Ook vind de jury het leuk om het woord ‘deemstering’ tegen te komen. Het is een woord wat niet vaak gebruikt wordt.
Eerste prijs poëzie 19-25
Khalid Sabili met Liefde? Best! & Gevangen in nachten
Poëzie is speels, onder andere door bijvoorbeeld de term “mini- bbq”. De tekst heeft een mooie en lichte toon (opgewekt). Verder heeft de poëzie een prettige directheid met hier en daar wat sterke regels (zin).
Eerste prijs poëzie 26+
Wallada bint al-Mustaqfi met Mijn droom is dood & Winterklaar
De schrijver heeft gevoel voor literaire vorm, omdat het begin en eind op elkaar aansluiten (door bijvoorbeeld herhaling). Het is divers, en de schrijver probeert vormen uit. Zo is het gedicht ‘winterklaar’ mooi geschreven, in details.
Eerste prijs proza 15-18
Nourelhouda Kassi met ‘Allebei even oud als de liefde zijn’
Origineel idee wat op een leuke manier is uitgewerkt. Het is verassend en grappig. Uit de tekst blijkt dat de schrijver vrij jong is (speelse geest). Opvallend is dat de intimiteit tussen de baby’s goed beschreven is.
Eerste prijs proza 19-25
Dounia Tourabi met ‘Mascarofie’.
Veel schrijfplezier. Goed waarnemen, de schrijver heeft goed om zich heen gekeken. De bijfiguren worden goed getypeerd. Dialoogzinnetjes zijn zeer treffend. De schrijver neemt de lezer goed mee.
Eerste prijs proza 26+
Atilla Erdem met ‘Steen des aanstoots’
Tekst is goed geschreven. Het werkt als een fabel, is leuk. In het verhaal sympathie voor de hoofdpersoon, maar ook een kritisch randje t.a.v. de hoofdpersoon.
